Wat is een Clean Energy Hub?

Een Clean Energy Hub is een openbaar toegankelijke tank-, laad- of bunkerfaciliteit voor weg of binnenvaart die minimaal één hernieuwbare brandstof en één zero emissie energiedrager aanbiedt.

Locatieafhankelijk in combinatie met andere voorzieningen, zoals voor de weg: truckparking, walstroom, elektrisch laadplein, betaalbare overnachtingsformule voor chauffeurs, digitaliseringsvoorzieningen, duurzame wasplaats voor trucks, truckservice center, horeca, vergaderruimtes, overslaglocatie voor pakketdiensten en binnenstedelijke distributie, koppelkansen met openbaar- en personenvervoer en defensie. En voor de binnenvaart in combinatie met bijvoorbeeld eigen opwek en productie van energie, walstroom, ontgassen, overnachtingshaven, bunkeren van water, bevoorrading.

Roadmap voor uitrol Clean Energy Hubs

In 2024 is een Roadmap opgesteld voor de ontwikkeling van Clean Energy Hubs t.b.v. de binnenvaartsector. Deze Roadmap is het resultaat van een intensieve samenwerking tussen de twaalf provincies, het Rijk, Havenbedrijven en het programmateam CEH. Wij hebben geprobeerd hierbij aan te geven welke stappen nodig zijn om de duurzame transitie naar energiebronnen te ondersteunen. Het ontwikkelen van een landelijk dekkend netwerk van CEH’s is daarbij noodzakelijk om de beschikbaarheid en distributie van alternatieve energiebronnen te waarborgen.

De locaties van de CEH’s zijn strategisch gekozen op basis van huidige en toekomstige behoeften. Hierbij wordt rekening gehouden met marktsegmenten, scheepstypen en routes, zodat de voorzieningen zich bevinden op plekken waar de grootste impact kan worden bereikt. Samenwerking en afstemming tussen overheden, havenautoriteiten en marktspelers is essentieel voor de succesvolle implementatie van CEH’s.

Werkgroep CEH Binnenvaart

De Werkgroep CEH Binnenvaart is onderdeel van het programma Clean Energy Hubs en een voorzetting van het samenwerkingsverband dat de Roadmap CEH Binnenvaart in 2024 liet opstellen. Net als de Learning Community CEH wordt in deze werkgroep kennis en ervaring uitgewisseld, gezamenlijk onderzoek gedaan naar voor CEH-binnenvaart generieke vraagstukken en samenwerking gestimuleerd. Een belangrijk aspect is om vooral in gesprek te zijn met marktpartijen om te begrijpen welke vragen en zorgen er leven en op basis van feitelijke informatie en onderbouwing tot concrete voorstellen en feedback te komen. Ook richting de (inter)nationale politiek.

Verschillende netwerken van energiedragers voor de binnenvaart

Verschillende netwerken van energiedragers zoals voor biobrandstoffen, LNG, methanol, elektriciteit en waterstof hebben elk hun specifieke kenmerken en vereisen elk hun eigen specifieke infrastructuur. De Roadmap Clean Energy Hubs Binnenvaart gaat in op de ontwikkeling van de netwerken voor elk van deze energiedragers, met aandacht voor de unieke kenmerken en vereisten van elke drager. De ontwikkelingen ten aanzien van ZES (Zero Emissie Services, elektrisch varen), RH2INE, Condor Z-E worden op de voet gevolgd en waar mogelijk wordt ook samengewerkt met marktpartijen als Connect4shore. Het is belangrijk om vroegtijdig kennis en informatie te delen en te kijken op welke punten we elkaar in het behalen van onze doelstellingen kunnen versterken. Integrale samenwerking i.p.v. sectoraal opereren kan bijdragen aan versnelling, efficiënte inzet van capaciteit, kennis en subsidieregelingen (w.o. voor kademuren) en helpt ondernemers bij het maken van weloverwogen keuzes.

Adaptieve Roadmap volgt technologische ontwikkelingen

De Roadmap legt een basis voor de transitie naar een duurzame binnenvaart door middel van een gestructureerde en flexibele uitrol van CEH’s. De Roadmap is adaptief: technologische ontwikkelingen zullen voortdurend gevolgd moeten worden. Dit omvat geavanceerdere en kosten-effectievere laad- en tankinfrastructuur, evenals verbeteringen in schone aandrijftechnologieën voor schepen. Het is van belang om de ontwikkelingen te (blijven) monitoren, zodat tijdig maatregelen getroffen kunnen worden om het netwerk aan te passen voor een voldoende aanbod van vulpunten, vanuit totale capaciteit, uitgebreidheid van het netwerk en de mix van verschillende energiedragers.

Zoekgebieden voor Clean Energy Hubs voor de binnenvaart

Ten aanzien van de schonere brandstoffen HVO, (bio)LNG en mogelijk ook (bio)methanol is een aantal zoekgebieden gevonden: de AA-locaties. Deze zoekgebieden zijn rond Maasbracht, regio Rotterdam-Drechtsteden, regio Rivierenland, regio Amsterdam-IJmond, Port of Zwolle en North Sea Port. Het zijn geen eenvoudige trajecten. Eerste verkennende gesprekken geven aan dat er zeker interesse is en brengen ook diverse relevante vragen aan het licht. Naast de AA-locaties is er een aantal andere potentieel kansrijke locaties in beeld. Eerste afstemming met betreffende gemeenten en/of havenbedrijven dient nog opgestart te worden voor deze zogeheten ‘A-locaties’.

Bestendig en duurzaam beleid blijft noodzakelijk

In de binnenvaart worden grote investeringen voor de langere termijn gedaan. Daarom is het belangrijk dat de overheid ook voor deze sector bestendig beleid voert en richting geeft. Bestendig beleid betekent dat je een eenmaal gemaakte keuze blijft ondersteunen gedurende de looptijd dat je iets gebruikt. Het is jammer dat het Rijk soms snel omschakelt, waarbij vergeten wordt dat ook bij de verduurzaming van de binnenvaart transitiestappen moeten worden gezet om in fasen naar ‘het einddoel’ te komen. De weg daarnaartoe is niet voor iedereen gelijk en er bestaat niet één generieke oplossing.

Het is een goede zaak dat in 2023 de Refit Alliantie (www.refitalliantiebinnenvaart.nl) van start is gegaan. Een unieke samenwerking tussen bedrijfsleven, overheden en kennisinstellingen, waarbij vanuit een open innovatiestructuur kennis gedeeld wordt en gewerkt wordt aan collectief gestandaardiseerde refits van bestaande schepen als belangrijke stap in de verduurzamingstransitie.

Doorbreken ‘kip-ei’-probleem verduurzaming goederentransport

De ontwikkeling van adequate infrastructuur om duurzame energie efficiënt op te slaan en te distribueren vormt een grote uitdaging. De initiële kosten om te komen tot een voldoende dekkende infrastructuur met bijbehorende vraag zijn hoog. Het bekende ‘kip-ei’-probleem: vervoerders aarzelen om te investeren in schone voer- of vaartuigen zonder een voldoende dekkend netwerk van energie-inname mogelijkheden, terwijl energieleveranciers terughoudend zijn om te investeren in infrastructuur zonder gegarandeerde vraag. Om deze impasse te doorbreken, worden veelal pilotprojecten uitgevoerd en zijn subsidies nodig om de eerste locaties te ontwikkelen. Uiteindelijk gaat het erom concreet zicht te krijgen op gezonde, toekomstbestendige businesscases en vertrouwen van marktpartijen. Als programma en Werkgroep CEH Binnenvaart werken wij hier hard aan.

Subsidieregeling voor Clean Energy Hubs

Naar verwachting gaan vanaf medio 2026 de provinciale subsidieregelingen Clean Energy Hubs open. Deze regelingen zijn bedoeld als financiële bijdrage aan haalbaarheidsonderzoeken en/of aan de subsidiabele kosten voor de aanleg of uitbreiding van tank-, laad- of bunkerinfrastructuur. Alle aanvragen dienen te voldoen aan de definitie van een CEH: op de Clean Energy Hub dient minimaal één hernieuwbare brandstof en minimaal één zero-emissie energiedrager aangeboden te worden. Daarnaast dient actief invulling gegeven te worden aan koppelkansen met andere lokale opgaven. Voor meer informatie over de regeling verwijzen wij naar de website CEH of naar de eigen provincie.

Wij denken graag mee, u ook?

Vanuit het programma zijn wij altijd bereid om mee te denken bij de ontwikkeling en inrichting van potentiële Clean Energy Hub-locaties. Meer informatie (waaronder het Jaarplan en de Roadmap Clean Energy Hubs Binnenvaart) kunt u vinden op de website Clean Energy Hubs, die naar verwachting medio 2026 operationeel zal zijn. Tot die tijd is informatie beschikbaar via https://www.gelderland.nl/projecten/clean-energy-hub.

Tevens kunt u contact opnemen met Françoise van den Broek (projectleider Clean Energy Hubs en 1e aanspreekpunt voor de binnenvaart) onder telefoonnummer 06 528 02 524 of e-mail: f.vanden.broek@gelderland.nl of Theo Heinink (business developer Clean Energy Hubs en 1e aanspreekpunt voor het zware wegtransport) onder telefoonnummer 06 528 02 026 of e-mail: t.heinink@gelderland.nl.