Familiebedrijven werken samen aan toekomst Nederlandse scheepvaart

De Waal is van de vierde generatie in het bijna negentig jaar oude familiebedrijf. Samen met Marco Hoogendoorn van Holland Shipyards Group en William Hakkers van waterbouwer Hakkers spreekt hij over de kracht en de uitdagingen van het cluster.

Zichtbaarheid en slagkracht

In de haven van Werkendam zetten zo’n vijftig bedrijven zich samen in voor verduurzaming van de scheepvaart en de energietransitie. Het maritieme cluster is van groot belang voor de lokale en regionale werkgelegenheid. Veel van deze bedrijven zijn familiebedrijven die al vele jaren een vaste plek hebben in de Werkendamse haven. Zij ontwerpen, bouwen en onderhouden schepen voor de zee- en kustvaart, binnenvaart, pleziervaart, offshore, werk- en baggerschepen en zijn verenigd in Werkendam Maritime Industries (WMI). De WMI is opgericht in 2014, maar de samenwerking gaat dus veel verder terug. “In de keten werken we hier al decennialang samen”, zegt Hoogendoorn. “Natuurlijk zijn er concullega’s, maar we zoeken elkaar op en vullen elkaar aan. Iedereen heeft hier zijn eigen boterham.”

Volgens De Waal zit de meerwaarde van het cluster vooral in zichtbaarheid en slagkracht. “Als cluster staan we samen sterker richting potentiële opdrachtgevers en in samenwerking met de overheid.”

Nabijheid van kennis en capaciteit

Wat het cluster in Werkendam uniek maakt, is de samenwerking tussen verschillende bedrijven voor één en dezelfde opdrachtgever. Wanneer een schip in de haven van Werkendam aanmeert, stappen verschillende gespecialiseerde bedrijven in om het vaartuig klaar te maken voor de toekomst. De één richt zich bijvoorbeeld op een volledig nieuw interieur, terwijl de andere moderne en duurzame stuurmachines verzorgt. Voor Hakkers, de vijfde generatie in het 150 jaar oude familiebedrijf in waterbouw en staalbouw, zit de kracht ook in de nabijheid van kennis en capaciteit. “We kunnen hier vrijwel alles inkopen of laten maken wat we nodig hebben.”

Plannen voor een derde haven

Tegelijkertijd knelt de ruimte in het drukke Werkendam. “We komen op een punt dat Werkendam te klein begint te worden”, zegt Hakkers. “Dan moet je keuzes maken: breid je elders uit of blijf je hier? Wij proberen hier te blijven vanwege de goede samenwerking met andere bedrijven.” Hoogendoorn vult aan: “De meeste ondernemers willen hier blijven, vanwege de kracht van het cluster.” Om groei mogelijk te maken, komt er een insteekhaven en liggen er plannen voor een derde haven. De besluitvorming vergt tijd. “Er speelt bijvoorbeeld de discussie of Werkendam een werkhaven is of ook een lighaven”, zegt De Waal. “Afbouwplaatsen en ligplaatsen raken elkaar; je hebt elkaar nodig, maar de ruimte in de haven is beperkt.”

Hakkers pleit ervoor om scherp te blijven op de bestemming van de schaarse ruimte. “We moeten voorkomen dat gronden naar niet-watergebonden activiteiten gaan.” Hoogendoorn: “Vestigers met watergebonden activiteiten moeten in ieder geval voorrang krijgen. Dat past bij het gebied.” De urgentie van een derde haven neemt toe nu Rijkswaterstaat de vervangingsopgave van infrakunstwerken versnelt. “Een belangrijk deel van dat werk komt deze kant op”, aldus Hakkers. “We hebben die ruimte nodig.”

Verduurzaming

Het verduurzamen van de scheepvaart staat hoog op de agenda van de ondernemers in Werkendam. “We zitten wel in verschillende stadia van verduurzaming”, zegt Hoogendoorn. Op bedrijfsniveau gebeurt volgens De Waal al veel. “Het eerste schip op waterstof kwam hier vandaan. Allerlei toeleveranciers ontwikkelen duurzame oplossingen. Dat straalt ook af op het cluster.”

Personeel en samenwerking

Naast ruimte is personeel ook in de Werkendamse haven een structurele uitdaging. De bedrijven werken samen met de gemeente en kennisinstellingen om de aantrekkingskracht van het maritieme cluster in Werkendam op leerlingen, studenten en werknemers te vergroten. Zo brengen verschillende scholen een bezoek aan de haven. “Het is een manier om jongeren kennis te laten maken met de maritieme industrie”, zegt Hoogendoorn. “Soms horen we van nieuwe medewerkers dat ze hier als kind rondliepen en getriggerd werden. Het is een zaak van de lange adem.”

Hoogendoorn, tot slot: “Wel of niet uitbreiden is een keuze. Geen uitbreiding betekent dat bedrijven elders ruimte zoeken en dat zou vanwege de unieke samenwerking zonde zijn. Er liggen hier nog volop kansen die we graag benutten.” Over de onderlinge samenwerking en de samenwerking met de gemeente zijn de drie eensgezind. Hakkers: “We zitten op een goed niveau. Het belangrijkste is dat vast te houden.” De Waal besluit: “Samen zetten we de schouders eronder, dat deden we al en blijven we zeker doen!”

Gemeente Altena onderstreept belang haven

Wethouders Hans Tanis en Wendy van Ooijen van de gemeente Altena onderstrepen de belangrijke rol van deze Werkendamse ondernemers. Deze familiebedrijven behoren tot de Europese top in hun sector en leveren een belangrijke bijdrage aan de lokale en regionale economie. Daarnaast krijgt de verduurzaming van de binnenvaart, vanuit Werkendam gestalte, waardoor het cluster ook nationaal van groot belang is. Samenwerking tussen bedrijven en overheden is daarom belangrijk.

Wethouder Hans Tanis (Havenontwikkeling): “Om de goede positie van deze bedrijven te behouden en bij te blijven dragen aan de landelijke opgaven moeten we blijven investeren in de Werkendamse haven. De boodschap van de ondernemers is duidelijk: zonder uitbreiding van de haven kunnen zij niet blijven innoveren. Daarom werken wij in gezamenlijkheid aan een insteekhaven en een derde haven om de ondernemers de ruimte geven.”

Daarnaast werkt de gemeente Altena aan het optimaliseren van het havengebied. Wethouder Wendy van Ooijen (Economie): “We willen de haven zo goed mogelijk faciliteren, bijvoorbeeld met duidelijke regelgeving. Denk aan de inzet op watergebonden bedrijven aan de kades, zoals de wens van de ondernemers is.”

Hans Tanis sluit af: “Het succes van onze haven is altijd iets geweest dat we samen hebben opgebouwd: ondernemers, bewoners én de gemeente. Daarom blijven we volop meedoen, meedenken en in gesprek met alle betrokken partijen. Alleen samen kunnen we dit tot een succes maken. We hebben hier iedereen bij nodig: ondernemers, de regio, provincies, het Rijk en Europa. Niet alleen Werkendam rekent op ons, maar de hele Nederlandse maakindustrie heeft ons hard nodig”, aldus Hans Tanis.