Stationsgebied het nieuwe centrum

De €7,5 miljard van het Rijk is als volgt verdeeld: €2,7 miljard gaat naar de hoofdnetten, €2,2 naar de OV-schaalsprongen, €1,1 naar mobiliteitsmaatregelen en €1,5 miljard naar woningbouwmaatregelen op korte termijn. De bestaande afspraken van het vorige kabinet zijn gericht op het bereikbaar maken van 400.000 nieuw te bouwen woningen.

Zes van de NOVEX-gebieden zijn spoorzones (zie kader). Dat ligt voor de hand. Meestal is er rond het spoor nog ruimte. Kleine maakindustrie is er allang vertrokken of is dat van plan te doen. Vaak vind je er ook allerlei onbestemde terreinen die opgeteld geschikt zijn voor woningbouw.

“Maar vooral”, meent Bas Nagtegaal, regisseur Grootschalige Woningbouw bij VRO, “is het verstandig om de bestaande ruimte optimaal te benutten. Bovendien stimuleren we uiteraard het OV-gebruik door in stationsgebieden te bouwen.”

“Terwijl het station vroeger aan de rand van het centrum lag en het spoor de stad veelal verdeelde in een rijke en een arme kant”, vervolgt Hettie Politiek, “wordt dat nu juist de verbindende factor. En ontstaan er bruisende nieuwe centra om in te wonen, te werken en zelfs te recreëren. Want leefbaarheid met veel groen is een belangrijke voorwaarde. Feitelijk is het een nieuwe visie op stedelijk leven, waarbij de OV-knooppunten de ontmoetingsplekken van werkend Nederland zijn.”

Nijmegen uitblinker

Er liggen mooie plannen. En meer dan dat. Want de uitvoering is op diverse plekken al in volle gang, zoals in Nijmegen. Daarover praten we met Paul Matthieu, manager gebiedsontwikkeling Stationsdistrict gemeente Nijmegen, en Bart Kooij, manager stationsprojecten ProRail.

“Voormalig spoorbouwmeester Eric Luiten zei het al: in de 19e eeuw ontwikkelden steden zich rondom de kerk en in de 21ste eeuw rondom het station. En dat is precies wat hier in Nijmegen aan de hand is”, vertelt Paul Matthieu. “We hebben al een historisch centrum en krijgen er nu een modern centrum bij. Maar wel met een vergelijkbaar historische opzet van singels en meer autoluw, wat aansluit bij onze visie op mobiliteit.”

2.000 tot 4.500 appartementen

De verdichtingsopgave in de Nijmeegse Stationsdistrict is gigantisch. In een straal van 500 meter vanaf het station komen 2.000 appartementen, binnen een kilometer zijn dat er zelfs 4.500, waarvan een derde sociale huur.
Waar het station nu nog een barrière is tussen Nijmegen-Centrum en Nijmegen-West, vormt dat straks juist de verbinding. De gemeente maakte daarom ook afspraken met het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat (IenW) en ProRail over een tweede stationsingang en -hal.

Hoe zorgt de gemeente dat het een leefbaar gebied blijft?
“Door het te benaderen als een nieuw centrumgebied”, vervolgt Paul Matthieu. “Met volop aandacht voor hoogwaardige verblijfsruimten, veel groen en klimaatadaptatie. Zodat mensen er prettig kunnen wonen en werken. Zo komen er ook kantoren, maatschappelijke voorzieningen, winkels en een spoorpark. Kortom een heel nieuw stuk stad om het station heen. Zeer leefbaar en groen, waarbij we de automobiliteit afwaarderen. Vergelijk het met de metamorfose van de Catharijnesingel in Utrecht.”

Drie Stationsdistrict woonprojecten

Zomer 2026 wordt het eerste nieuwe woningbouwproject in de Nijmeegse Stationsdistrict opgeleverd. Dat is Het Nieuwe Metterswane: een uitnodigend visitekaartje pal tegenover het station. Een comfortabel wooncomplex met 278 appartementen.
Daarna verrijst aan de westzijde, op de voormalige UWV-locatie, het appartementencomplex NimWest, bestaande uit 460 woningen plus shortstay voor studenten. En tenslotte plant Nijmegen, ook aan de westzijde, tegen het Waalfront aan, de hoogste woontoren van Gelderland: het Duet met 383 appartementen voor starters, studenten en senioren.

Mobiliteitstransitie

En hoe zit het met de bereikbaarheid? Wie nagenoeg op het station woont, pakt bij voorkeur de trein, is de gedachte. Voor de sociale huurwoningen hanteert de gemeente daarom de centrumparkeernorm. En die is? “Nul”, antwoordt Matthieu. “Om te voorkomen dat nieuwe bewoners in de oude wijken om het station gaan parkeren, voeren we daar betaald parkeren in. Huidige wijkbewoners kunnen een parkeervergunning aanvragen voor €1 per maand voor de eerste en €20 per maand voor de tweede auto.”

Wie toch met de auto wil, pakt een deelauto. Zo komen er alleen al voor de 276 appartementen van Het Nieuwe Metterswane 7 deelauto’s beschikbaar die de VVE exploiteert. Ook krijgen de complexen collectieve fietsvoorzieningen en wordt de fietsparkeergarage bij het station vergroot. Voor de koopappartementen komen wel parkeerplaatsen beschikbaar in diverse parkeergarages onder de complexen.

ProRail randvoorwaardelijk

Nijmegen krijgt er zodoende veel bewoners bij die ook nog eens gestimuleerd worden het OV te pakken. Dat trekt een wissel op het spoor en Nijmeegse station. Werk aan de winkel dus voor ProRail.

“Wij zijn inderdaad randvoorwaardelijk bij deze metamorfose”, zegt Bart Kooij, manager stationsprojecten van ProRail.
“Wij bieden het duurzame alternatief met de trein. In Nijmegen hebben we daarvoor twee projecten. Het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer, waarbij een compleet emplacement wordt heringericht met een eilandperron en nieuwe overkappingen. Dat is nu al in aanbouw.
Het andere project is de nieuwe stationshal met de extra ingang aan westzijde. Reizigers komen straks via een andere trappenstructuur de stationshal in. En wel in zo’n groten getale dat we de stationshal ook moeten aanpassen. Bovendien trekken we de voetgangerstunnel door tot de westzijde en vormt het station daadwerkelijk de verbinding. Dat zal zo rond 2030 gereed zijn. Alles uiteraard met behoud van de monumentale status, want het station is een gemeentelijk monument, een ontwerp van Sybold van Ravesteyn.”

Integrale aanpak is nieuw

Zo komen woningbouw en mobiliteit in de Nijmeegse Stationsdistrict in beleid en uitvoering samen. “En dat is werkelijk nieuw”, meent Paul Matthieu. “Vijf jaar geleden dachten we echt nog niet op die manier. Waarbij gelden voor mobiliteit worden afgestemd op die voor stedelijke ontwikkeling en woningbouw.”
Dat vindt Bart Kooij ook wel een compliment aan Nijmegen. “Bij een parkeernorm van nul en dusdanige groene leefgebieden gelijk het spoor als randvoorwaarde meepakken en daar liefst ook mee beginnen, dat zie ik nog nergens anders.”

Complex krachtenveld

Die integrale benadering is niet zo eenvoudig. Want hij leidt tot een complex samenspel van vele publieke en private partijen.
“Vanuit het Rijk”, vervolgt programmadirecteur Hettie Politiek, “zijn we met twee ministeries, VRO en IenW, verantwoordelijk voor de rijksplanologische planvorming en de woningafspraken in samenwerking met de steden. Vanuit VRO zijn we vooral aanjagend en toetsend. Daarbij proberen we bestuurlijke dilemma’s te doorbreken en trajecten te versnellen. Terwijl IenW opdrachtgever is van ProRail. Aanpassingen aan het station en de stationsomgeving zijn een samenspel tussen NS, NS stations, ProRail, IenW, de provincie en gemeenten. En dan zijn er nog talloze private partijen en de Provincie Gelderland waarmee we te maken hebben. Die versnipperde eigendomsverhoudingen, verantwoordelijkheden en belangen maken dat niemand eindverantwoordelijk is en we toch met z’n allen tot een goed eindresultaat moeten komen. Zolang iedereen zich inzet voor het hogere doel, lukt dat. Vooralsnog zijn alle betrokkenen voortvarend aan de slag.”

Liever vandaag dan morgen

Ondertussen staat Nederland te trappelen om nieuwe woningen. Ook in Nijmegen zijn de bewoners enthousiast. De raad behandelde de gebiedsvisie op 9 oktober. De bewonersparticipatie is de afgelopen twee jaar afgerond. “En we ontvingen ontzettend veel enthousiaste reacties”, vervolgt Matthieu. “Bewoners willen graag. Ze dringen erop aan dat de plannen nu ook echt worden uitgevoerd.”

“Laten we daarom zorgen dat we er de vaart in houden. Want voor de dringende woningopgave gelden maar drie woorden: tempo, tempo en nog eens tempo. Maar wel met goede ruimtelijke kwaliteit, waaronder uitstekende OV-ontsluiting, en oog voor de leefbaarheid. Want we bouwen zo’n omgeving weer voor de komende 50, misschien zelfs wel 100 jaar”, meent Hettie Politiek.